Sözsüz Poster Kapaklar

 

1890'lardan 1960'lara kadar tek bir kapak tarzının dergi dünyasına egemen olduğu söylenebilir. O yıllardaki tek kapak türü olmamakla birlikte, poster kapaklar birçok derginin birçok sayısında birçok unutulmaz kapaklar ortaya koymuştur.

1800'lerin sonlarında olağanüstü profesyonel illüstratörler ortaya çıktı. Bunların çoğu hünerlerini Art Norveau [Okunuşu: Ar Nuvo] akımının sanatsal posterlerinden öğrendiler. O dönemde mükemmel fotoğraflar var olsa bile, eserleri grafik tasarımına egemen oldu.

1900'lerin başlarında Charles Dana Gibson ve Maxfield Parrish gibi kimi illüstratörler Amerika'da ünlü olmuşlardı; eserleri birçok dergi kapağında görünmekle kalmadı, ama aynı zamanda da dergi içerisinde yer alan eserleri için kapak ücreti aldılar.

Bu büyük boy dergilerin çoğunun kapağı çerçevelenip duvara asılmak üzere basılmış gibi görünüyordu.

Sammye Johnson ve Patricia Prijatel Magazine Publishing adlı kitaplarında poster kapağı şöyle tanımlıyorlar: "Bunlarda kapak yazıları yoktur ve içerideki konular hakkında bilgi verilmez ve resim genellikle logo tarafından örtülmez... 1890 ve 1940 yılları arasındaki çoğu poster kapaklar dergi içerisindeki bir yazıya göndermede bile bulunmazlar. Poster kapaklar daha ziyade bir mevsimi resmediyor ya da genel bir duygu durumunu yansıtıyorlardı."

Bu yazı ise poster kapağı biraz daha gevşek bir şekilde tanımlıyor. Bizim tanımımız logonun sanata maydonoz olduğu kapakları, ve kapak sanatına ek olarak konuyu duyuran küçük bir kapak yazısı ve hatta sanat tarafından büyük ölçüde gölgede bırakılmış bir grup mütevazı kapak yazılarını içeren kapakları içine alıyor. Ve bu kapakların çoğu enfes illüstrasyonlar ve büyüleyici fotoğraflardan oluşuyor.

Bu dönemdeki resimli haber dergileri, poster sanatı ve fotoğraflardan yapılan oymabaskılar gibi birbirinden farklı resimli kapaklar kullandı. Bugünün standartlarına göre büyük boy dergiler olan Leslie's Weekly, The Munsey ve Harper's Weekly kapaklarında düzenli bir şekilde büyük illüstrasyonlar kullandılar.

The Munsey'in Ağustos 1898 tarihli hareketli kapağı tipik bir görünümde: Resim romantik bir gerçekçiik içerisinde Küba'daki savaşa at sırtında giden askerleri gösteriyor. Üzerinde büyük bir illüstrasyon bulunan bu büyük boy kapağın altında sadece iki küçük kapak yazısı yer alıyor. Bu da, onlara göre, iyi bir kapak resminin bin kapak yazısı değerinde olduğunu gösteriyor.

1920'lerden 1960'lara kadar poster kapaklar birçok önde gelen dergide belirgin bir şekilde kendini gösterdi. Önceleri hiç kapak yazısı bulunmuyordu, ama zamanla az sayıda kapak yazısı yer almaya başladı ve sonra, ileriki bölümde ortaya koyacağımız gibi, kapak yazıları kapak tasarımının ayrılmaz bir parçası haline geldi.

Yukarıdaki 1917 yılına ait Vogue Dergisi'nin karakteristik bir poster kapağı var. Enfes illüstrasyon kapağın geri kalanını, hatta derginin adını bile gölgede bırakıyor. Sol üstte oldukça küçük harflerle "Bahar Kadın Şapkaları Sayısı" duyurusu yapılıyor. Buna benzer bir diğer küçük bir etiket fazla dikkat çekmeksizin alt ortada görülüyor. Büyüleyici illüstrasyon her şeyi söylüyor nasılsa.

Mehemed Fehmi Aga'nın art direktörlüğünde Vanity Fair 30'lu yıllar boyunca birbirinin izleyen çerçevelenip asılabilir nitelikte poster kapakları hazırladı. Yukarıda Vanity Fair dergisinin Temmuz 1933 sayısında yer alan alaycı, politik kapağı görüyorsunuz. Öte yandan yine 30'lu yıllarda Harper's Bazaar dergisi de Alexy Brodovitch'in art direktörlüğünde kapak olarak bir dizi cüretkâr resim yayınladı.

Henry Luce 1930'da Büyük Depresyon sırasında Fortune dergisini çıkarmaya başladı. Kapaklarının neredeyse kibirli denebilecek güzelliği sanayi ve ilerlemeyi yüceltiyordu ve standart "Bir nüshası Bir Dolar, Bir Yıllığı On Dolar" yazısı dışında üzerinde hiçbir kapak yazısı bulunmuyordu. Pencereymiş havası verilen kapak bir pencereden dışarı bakılıyormuş izlenimini veriyordu. Fortune dergisi için bu tasarım konseptini T. M. Cleland oluşturdu.

Poster kapaklar farklı tür dergilerde kullanıldı. Aşağıdaki Ocak 1929 yılına ait Outdoor Life dergisi, ormanda görülen bir vaşağın canlı, ayrıntılı bir resmini gösteriyor. Bundan onlarca yıl sonra benzer öznelerin yüksek kaliteli renkli fotoğraflarına dergilerde sıkça rastlanacaktır. Resmin, birçok poster kapağın çerçeveleme karakteristiğini taşıdığına ve çekinik kapak yazılarının sayfanın altındaki kullanılmayan alana kaydırılmış olduğuna dikkat edin.

Bir seyahat dergisi olan Asia, İkinci Dünya Savaşı sebebiyle Asya'ya yolculuklar durduruluncaya kadar 20'li ve 30'lu yıllarda güzel illüstrasyonlardan oluşan büyüleyici poster kapaklarla yayın hayatını sürdürdü. Aşağıdaki, Ağustos 1931 sayısı, illüstrasyonun Uzakdoğulu teması dışında içeriğe ilişkin herhangi bir ipucu vermiyor.

Henry Luce Fortune dergisinin poster konseptini 1936 yılında yayın hayatına başlayan Life dergisinin kapak tasarımına taşıdı. Başlangıcından itibaren Life dergisinin kapaklarında tek bir büyük, çarpıcı ve etkili siyah-beyaz resim yer aldı ve bu resmin çevresinde derginin loğosu ve yayın bilgileri yer alıyordu. Ender durumlarda kapak yazıları görüldüğünde ise bunlar küçük harflerle ve sayfanın kenarında yayınlanıyordu. Besteci Arturo Toscanini'yi torunuyla birlikte gösteren 27 Kasım 1939 tarihli nüshayı görüyorsunuz. Resmin sol altında yer alan kapak yazısında "Toscanini ve torunu" yazıyor.

Life dergisinde ana çekici unsur resimlerdi ve kapaklar bunu kapak yazılarını önemsizleştirerek sağladılar.

Bu noktadan itibaren poster kapağın tarihi kapak yazılarının yükseliş tarihiyle içiçe girdi. Bu konuyu yazımızın bir sonraki bölümünde ele alacağız.

Her ne kadar dergiler 20 yüzyılın başlarındaki görsellik üzerine kurulu sanat-posteri yaklaşımından epey uzaklaşmış da olsalar, poster kapak ölmedi. 200o'li yıllarda hala canlı ve yaşıyor -- ve görünüşe bakılırsa daha epey yaşayacakmış gibi gözüküyor. Ama bugün poster kapak sadece bir seçenek ve dergi kapaklarına egemen olmaktan oldukça uzak.

Poster kapaklar okuyucularına güveniyor görünen dergilerde veya tek bir büyük imgeyle sembolize edilebilecek özel durumlarda hâlâ görülüyor.

Golf sahası müdavimleri için çıkan Carmel'in 2000 tarihli yukarıdaki sayısı, kaliteli okuyuculara yönelik dergilerde görülen günümüz poster kapak türünün bir örneğini oluşturuyor.

Ocak 2002 tarihli Rolling Stone dergisi, okuyucularının eski Beatle George Harrison'ın yakınlardaki ölümünü düşünüyor olduğuna ve derginin göstereceği saygıyı bekliyor olduğuna güveniyor olmalı. Sonuç, herhangi bir kapak yazısından tümüyle arınık bir poster kapağın ender bir örneği.

Gazete bayiinde satılan bazı dergiler zaman zaman çarpıcı poster kapaklar üretmeyi sürdürüyor. Yukarıdaki, kendine ya da okuyucularına güvenmediği asla söylenemeyecek olan İngiliz Esquire dergisinin Haziran 2000 tarihli kapağı bunun bir örneği.

Böylesi bir kapak aslında şöyle diyen görünmez bir kapak yazısı içeriyor: "İçeride merakla okuyacağınız pekçok başka yazı olduğunu söylememize hiç gerek yok."

Poster kapakları mümkün kılan şey belki de izleyicilerin görsel sanata ilgisi veya şıklığın ikna edici gücü veya dergi tasarımcılarının sanatsal yetenekleri değil, ama rekabetin olmayışıdır.

İzleyicilerine güvenen bu dergiler minimal kapak yazılarıyla daha da öne çıkarılan tek bir konuya odaklanan bir kapakla piyasaya çıkıyorlarsa, bu, yanıbaşındaki bir düzine diğer derginin benzer kapaklarla okuyucunun dikkatini çekmek için rekabet etmiyor oluşundandır.