Kapsamlı bir dünya şehirleri atlası olan Civitates Orbis Terrarum, bütün dünyadaki şehirlerin gerçekçi çizimlerine ait ilk kapsamlı koleksiyon olması bakımından büyük bir önem taşıyor.

Civitates Orbis Terrarum’un ilk cildi 1572’de Köln’de [Kolonya] yayınlandı. Altıncı ve son cildinin yayın tarihi ise 1617’yi buldu. Bu büyük şehir atlası Georg Braun tarafından yayına hazırlandı ve içerisindeki gravürler büyük ölçüde Franz Hogenberg tarafından yapıldı. Atlas tamamlandığında, içerisinde, çoğu Avrupa’dan olmak üzere dünyanın dört bir yanındaki 546 şehrin manzara, kuşbakışı veya harita görünümleri yer alıyordu.

 

Yukarıdaki resim kitapta yer alan haritalardan biri ve Granada'yı gösteriyor.

 

Köln’lü bir rahip olan Georg Braun (1541-1622) çalışmanın baş editörüydü. Ve bu projede kendisine Abraham Ortelius’un büyük yardımları oldu. Ortelius, tekbiçimli bir stilde hazırlanmış haritaların sistematik ve kapsamlı bir koleksiyonu olan ve ilk gerçek atlas kabul edilen Theatrum Orbis Terrarum’u 1570’de yayınlamıştı. Ve Civitates Orbis Terrarum, gerçekte, bu çalışmaya eşlik etmesi niyetiyle hazırlanmıştı. Bu durum birbirini bütünleyici nitelikteki bu iki çalışmadaki başlıkların benzerliğinden ve ortak referanslarından anlaşılabilir.

Ne var ki, Civitates Orbis Terrarum yaklaşım olarak daha popüler olmak üzere tasarlanmıştı. Çünkü, hiç kuşkusuz şehir planları ve görünümlerinin derlenmesi, bir dizi başarılı örneği bulunması nedeniyle, bir dünya atlasından çok daha riskli bir ticarî girişimdi.

Malines’e yerleşmiş Münihli bir gravürcünün oğlu olan Franz Hogenberg (1535-1590) Abraham Ortelius’un Theatrum Orbis Terrarum’undaki levhaların yanısıra Civitates Orbis Terrarum’daki levhaların da çoğunu kazıdı. Ve belki de projenin ortaya çıkmasından sorumlu olan kişiydi.

Çoğunlukla varolan haritalara dayandılar. Ama aynı zamanda, Batı Avrupa’nın çoğunu gezip görmüş Antwerpli sanatçı Joris Hoefnagel’in (1542-1600) çizimlerini de kullandılar. Joris Hoefnagel’in ölümünden sonra oğlu Jakob Civitates Orbis Terrarum için çalışmayı sürdürdü.

Haritalar için bir diğer önemli kaynak daha çok Latince ismiyle Rantzovius olarak bilinen Danimarkalı haritacı Heinrich van Rantzau (1526-1599) idi. Kendisi Kuzey Avrupa’nın ve özellikle de Danimarka şehirlerinin haritalarını sağlamıştı.

Diğer kaynaklar, Sebastian Munster’in 1550’lerde yaptığı haritalar ve Jacob Roelofsz olarak da bilinen Jacob van Deventer’in (1505-1575) yayınlanmamış çalışmalarıydı.

Civitates Orbis Terrarum 16. yüzyılın başındaki şehir yaşamına başka bir yerde bulunmayan kapsayıcı bakış sağlıyordu. Çalışmanın baş editörü olan Georg Braun haritalara yerel giysiler giyen insan figürleri eklemişti. Bu figürler resmettikleri şehirlere ayrı bir otantik görünüm kazandırıyordu. Ama, Braun’un haritalara insan figürleri eklemesinin bir başka sebebi daha vardı. Birinci cildin giriş bölümünde belirttiği üzere, belki de iyimser bir şekilde, bu figürler sayesinde şehir planlarına Türkler tarafından askerî istihbarat amacıyla bakılamayacağına inanıyordu. Çünkü dinleri onlara insan suretine bakmayı yasaklıyordu.

Kitaptaki kusursuz gravürler sadece şehirlerin ve çevrenin doğru bir görünümünü vermekle kalmıyor, aynı zamanda da günlük hayata, giysilere, gemilere, taşıtlara v.s. ilişkin başka değerli bilgiler de veriyor. Kitapta ayrıca herbir şehir planı şehrin tarihi, coğrafî durumu ve ekonomisi hakkında bilgiler içeriyor.

 

Aşağıda, kitapta yer alan şehir haritalarından bir seçki sunuyoruz...
Şehir isimleri üzerine tıklayın...

Aden
Budapeşte
Floransa
İskenderiye
Meksiko