ünyanın en eski haritaları arasında kil tabletler üzerine kazınmış Babil haritaları bulunuyor. Bu haritalar küçük ölçekli dünya haritalarından, bölgesel büyük ölçekli haritalara ve bina ve arazi planlarına kadar farklı ölçeklerde yapılmış bulunuyorlar.

Babilliler vergilendirme ve sulama amaçları için, çoğunlukla M.Ö. 1. binyıla tarihlenen, mülkiyet bilgilerinin kaydedildiği ve birer harita niteliği taşıyan kil tabletler yaptılar.

 

Ga-Sur Haritası

Genel olarak "bilinen en eski harita" kabul edilen bir Babil kil tableti, 1930 yılında, eski Babil şehrinin yaklaşık 300 kilometre kuzeyinde, Harran ve Kerkük arasındaki Yorgan Tepe'deki Ga-Sur şehri kalıntıları arasında bulundu. Avuç içine sığacak kadar küçük olan (7.6 x 6.8 cm) bu tablet-haritanın yapım tarihi Akkad dönemindeki Sargon hanedanına, yani M.Ö. 2,300-2,500 yıllarına kadar uzanıyor. Ama bu haritanın Agade dönemine, yani M.Ö. 3,800'e kadar uzandığını söyleyenler de var.

Ga-Sur Haritası


Tabletin yüzeyine iki yanında dağ sıraları bulunan ve ortasından akarsu geçen bir bölgenin haritası kazınmış. Bu tablet üzerinde çivi yazıları ve stilize semboller bulunuyor. Yazılardan, ortadaki arazi parçasının 354 iku [yaklaşık 12 hektar] olduğu ve arazi sahibinin adının Azala olduğu anlaşılıyor. Sol alt köşedeki isim dışında kalan hiçbir yer ismi anlaşılmıyor. Sol alt köşede Mashkan-dur-ibla yazıyor. Burası Nuzi şehrinde bulunan metinlerde Durubla olarak anılan yer. Bu nedenle, bu harita —her ne kadar kesin yeri hâlâ bilinmiyor da olsa— bugünkü Yorgan Tepe'nin yakınlarında bulunan bölgenin o günkü adıyla, yani Ga-Sur haritası olarak isimlendiriliyor.

Haritada görülenin bir vadi boyunca akıp bir başkasıyla mı birleştiği, yoksa bir koldan üç kola mı ayrıldığı, yoksa bunların ırmak değil de kanal mı olduğu anlaşılamıyor. Akarsuyu gösteren sol taraftaki gölgeli bölge isimlendirilmiş ama yazı okunamıyor. Üstüste binmiş yarı-daire öbekleri sıra dağları işaret ediyor. Ortasından ırmak akan vadi, Fırat'ın Mezopotamya'nın kuzey kesiminde bir göle veya denize doğru üç çatallı bir delta oluşturduğu bir yer olabilir. Öte yandan burası, doğuda Zargos Dağları ve Batı'da Lübnan veya Anti-Lübnan Dağları arasından bir ırmak kolunun aktığı Harran Vadisi olabilir.

Kuzey, Doğu ve Batı kazınmış dairelerle gösterilmiş. Bu da o zamanki haritaların bugün olduğu gibi ana yönlerde doğrultulandırıldığına işaret ediyor. Bu tablet aynı zamanda Babilliler tarafından geliştirilmiş olan altmışlı sayı sistemine dayalı matematiksel kartografiyi gösteriyor. Ve topografik haritanın bilinen en eski örneğini sunuyor.

 

Babil Dünya Haritası

M.Ö. 5. yüzyılın başlarına ait bir tablet-harita, Babil'in merkezde olduğu düz ve yuvarlak bir dünyayı tasvir ediyor. Bütün dünyayı gösteren bir harita olduğunun kanıtı yandaki metinde bulunuyor. Bu metinde, karayı çevreleyen okyanusun ötesindeki yedi dış bölge anılıyor. Bu anlayış, karayı çevreleyen okyanusun bütün bilinen karaların ötesinde olduğunu düşünen antik Yunanlıların anlayışından biraz farklı.

Bu dönemde Babil hâlâ gelişmekte olan bir şehirdi ve evrenin merkezi olarak görülüyordu. Ama bu düşünce M.Ö. 2000'e doğru, Hammurabi gibi güçlü kralların iktidarıyla mümkün oldu. Önceleri, evrenin merkezi olma konumunu önceki krallıkların eski başkentleri ellerinde tutuyordu. Muhtemelen, Sümerler Nippur şehrini M.Ö. 2300'den sonra evrenin merkezi olarak görmeye başlamışlardı.



Haritada şematik olarak resmedilen bütün bir Babil krallığının yanısıra yedi isimsiz daire de resmediliyor. Ve bir çiviyazı metin tabletin her iki yanında bulunuyor. Metin ülkelerin ve şehirlerin isimlerini içeriyor ama karşı taraf temel olarak Yedi Ada'yı betimliyor. Bu Yedi Ada, Dünyevî Okyanus dairesinin ötesinde yer alan eşit üçgenler biçiminde resmedilmiş. Tablet ayrıca bu adaların Dünyevî Okyanus'un dış çeperi çevresinde (birbirlerinden veya Babil dünyasından) 11 kilometre mesafede olduğunu söylüyor.

Babil dünyasını çevreleyen okyanusun ötesindeki bölgelerde yaşadığına inanılan çeşitli efsanevî hayvanlar isimlendirilmiş. Birkaç antik kahraman bu yerlerlere ulaşmış ve çok kötü bir şekilde tahrip olmuş metin görünüşe göre bunları betimliyor. Harita bu yerlerin Babilliler dünyasıyla ilişkisini gösteren bir diyagram.

Birinci ve ikinci adanın betimlemeleri kaybolmuş. Üçüncü ada, "kanatlı kuşun uçuşunu bitiremediği" yani erişemediği bir yer. Dördüncü adada "ışık günbatımından veya yıldızlardan daha parlak". Kuzeydeki beşinci ada tam bir karanlık içerisinde, burası "kimsenin bir şey göremediği" ve "güneşin görülmediği" bir yer. Sümerler ve Babilliler muhtemelen diğer halklardan kuzeyin yüksek enlemleri ve kutup geceleri hakkında bazı bilgiler edinmişlerdi. Altıncı ada çok dikkat çekici. Burası "boynuzlu bir boğanın yaşadığı ve yeni gelene saldırdığı" bir yer. Kesinkes benzer bir gösterim, geleneğe sadık kalınarak, M.S. onyedinci yüzyıla ait bir usturlapta aynı konumda görülüyor. Yedinci ada doğuda yer alıyor ve bu yüzden şöyle betimlenmiş: "tanın ağardığı yer".

Babil düşüncesine göre bu adalar Dünyevî Okyanus ve Semavî Okyanus arasında bulunuyor ve yerle göğü birbirine bağlıyordu. Bu adalar Semavî Okyanus'a köprüler oluşturuyorlardı. Ve Semavî Okyanus'ta çeşitli hayvan takımyıldızları bulunuyordu.

Bütün bunlar, yani Yedi Ada, hayvan takımyıldızları ve Semavî Okyanus "dünya haritası"nı çevreliyor. Dünya dairesel bir disk olarak resmediliyor. Burada "Babil" olarak işaretlenen bir dikdörtgen görülüyor. İki paralel hat babil dünyasının sınırında yer alan dağlardan başlayıp dairenin altına yakın bir yerde iki paralel çizgiyle gösterilen bir bataklığa kadar uzanıyor. Bu büyük bataklık alanı günümüzde Irak'ın güneyinde hâlâ bulunuyor.

Her ne kadar ismi anılmasa da Babil'den geçen paralel çizgilerin Fırat nehri olduğu açıktır. Babil'in sağındaki oval Asur'u işaret ediyor ve onun üzerinde görünüşe bakılırsa Urartu bulunuyor. Öte yandan, kimi şehirler küçük daireler halinde gösterilmiş.

Yukarıda, kuzeyde dağlar var ve Fırat buradan güneydoğuya doğru akıyor. Ortada "dünyanın merkezi" olarak Babil bulunuyor.

 

Babil Tablet Haritalarından bazı örnekler

 

Fırat'ın batısındaki kanallar ve sulama sistemlerinin haritası, Babil, M.Ö. 1684-1647

 

Üzerinde Nippur şehri ve çevresinin haritası bunulan kil tablet, M.Ö. 14.-13. yüzyıl

 

Nippur Şehir Planı, Babil, M.Ö. 1500 (18 cm x 21 cm)