ünümüze kalan belgelerden anlaşıldığına göre Romalıların harita yapım etkinlikleri Yunanlılarınki gibi soyut ilgilerden ziyade siyasî ve inşaat mühendisliği uygulamalarına yoğunlaşıyordu. Roma İmparatorluğu'nda bir merkezde toplanan harita yapım çalışmaları olduğunu öne sürerken temkinli olmamız gerekse de, çeşitli bağlamlarda haritaların kullanılmış olduğunu gösteren birçok kanıt vardır. Yazılı seyahat rehberlerinde —bu rehberler ister denizde kullanılmak için hazırlanmış olsun (itineraria maritima) veya karada kullanılmak için hazırlanmış olsun (itineraria adnotata)— yol bulmaya yarayan haritalar muhtemelen ikincil bir yer tutuyordu. Ama, çizili seyahat rehberleri (itineraria picta) ve Tabula Peutingeriana bu türün varolduğuna işaret etmektedir.

Güney Fransa'daki Orange yerleşiminin ölçümlenmesini gösteren bir tablet

Aynı zamanda Romalılarda, 2. yüzyılda zirveye ulaşan bir dörtgen arazi parselleme yöntemi olduğuna dair çok fazla kanıt bulunmaktadır. Roma döneminde bu sistemle yapılmış hiçbir harita örneği günümüze ulaşmamıştır. Ama Güney Fransa'da yer alan Orange yerleşiminin ölçümlenmesine ilişkin olarak günümüze ulaşan tabletlerden ve arazi ölçümü yapan kişiler için bir elkitabı olarak hazırlanan Corpus Agrimensorum adlı elyazmasından bu haritaların neye benzeyebileceğine ilişkin bir fikir edinebiliriz.

Corpus Agrimensorum elyazmasından bir sayfa

 

Forma Urbis Romae

Forma Urbis Romae antik Roma'nın mermer üzerine oyularak yapılmış olan dev bir haritasıdır. 203 ve 211 yılları arasında, İmparator Septimus Severus döneminde yapılmıştır. Orijinal haliyle 18 metre genişliğinde ve 13 metre boyundadır. Ve Barış Tapınağı'nın iç duvarlarından birine monte edilen 150 mermer parçası üzerine yontulmuştur.

Yaklaşık olarak 1:240 ölçeğindeki harita, Roma şehrinin merkezindeki hemen her tapınak, hamam ve insula'nın zemin planlarını gösterecek kadar ayrıntılıdır. Planın sınırları modern haritalarda alışık olduğumuz üzere coğrafi veya siyasi sınırlara göre değil, mermerin üzerindeki çizim yapılabilecek yerin genişliğine göre belirlenmiş.

Forma Urbis Romae'nin rekonstrüksiyonundan bir bölüm

Planda kullanılan mermer taşların inşaat malzemesi olarak veya kireç yapımında kullanılmasından dolayı plan Orta Çağ boyunca aşama aşama tahrip oldu. 1562'de antika meraklısı heykeltraş Giovanni Antonio Dosio Forma Urbis'in parçalarını bulmak üzere SS. Cosma e Damiano Kilisesinin yanındaki arazide kazı çalışmaları yaptı. Ve bu çalışmalarda plana ait bazı mermer parçaları bulunarak koruma altına alındı. Bugün, planın orijinal yüzeyinin yüzde 10 kadarı binden fazla parça halinde kurtarılmış bulunuyor.

Tabula Peutingeriana

Gerçek anlamıyla bir harita değil ama bir kartogram olan bu harita, Roma imparatorluğunun yol ağını gösteren orijinal bir haritanın bir reprodüksiyonu. Harita kabaca İngiltere'nin güneydoğusundan günümüz Sri-Lanka'sına kadar bir alanı kapsıyor. Orijinal haritanın hiçbir nüshası günümüze ulaşmış değil. M.S. 500 yılında yapılmış olan orijinal haritanın kopyası olan elimizdeki harita ise 1265 yılında Colmar'daki bir keşiş tarafından yapıldı. Keşişin İncil'de geçen birkaç yer ismi ekleme dışında orijinale büyük ölçüde sadık kaldığı anlaşılıyor. Harita özgün haliyle ince ve uzun bir parşömen rulo üzerine yapılmıştı. Elimizdeki harita ise 6.75 metre eninde ve 34 santimetre boyunda.

BÜYÜK BOY GÖRMEK İÇİN HARİTA ÜZERİNE TIKLAYIN

 

Tabula Peutingeriana tasarım olarak bir coğrafî haritada olması gerektiği gibi dünyayı doğru oranlarda gösterme iddiasında bulunmayıp, sadece yolların yapısını ve yol ağını göstermeyi amaçlıyor.