NUREMBERG DÜNYA TARİHİ

 

1493 yılında Hartmann Schedel tarafından kaleme alınan Nuremberg Dünya Tarihi özellikle kullanılan resimler ve grafik tasarımı bakımından dünya kitap tarihinde çok önemli bir yer tutuyor.

 

nlü bir hekim ve yazar olup, 15. yüzyılın en büyük özel kütüphanelerinden birine sahip olduğu bilinen Hartmann Schedel'ın kaleme aldığı Nuremberg Dünya Tarihi, 1493 yılında Nuremberg'de Anton Koberger tarafından yayınlandı. Önce Latince olarak ve beş ay sonra da Almanca olarak basılan bu kitap büyük bir ticarî başarı elde etti.

 

Kitabın asıl adı ne?

Eski dönemlere ait matbu kitapların çoğunun bir başlık sayfası yoktu ve Nuremberg Dünya Tarihi de bir istisna değildi. Böyle olunca, bir başlığı olmadığından dolayı, farklı isimlerle anıldı. Akademisyenler bu kitabı Latince Liber Chronicarum ('Tarih Kitabı') olarak adlandırdılar, çünkü bu ibare yapıtın indeksinin önsözünde geçiyordu. İngilizce konuşan kitapseverler ise kitabın yayınlandığı şehirden hareketle uzunca bir zamandır Nuremberg Chronicle başlığını kullandılar. Ve nihayet Almanlar yakın zamanlarda kitabın matbu basımında adı hiçbir yerde geçmeyen yazarından hareketle kitaba Die Schedelshe Weltchronik ('Schedel'in Dünya Tarihi) demeye başladılar.

 

 

Kitabın tarihsel önemi

Bu kitap, önceden sadece İncillerde ve diğer litürjik yapıtlarda kullanılan çok sayıda resim içeren ilk seküler kitaptı. Kitap, yaratılıştan 1493 tarihine kadar olan Dünya tarihi içeriyor. Ve kitabın son bölümü Dünya'nın beklenen Son Günleri'ne ayrılmış. Bu kitap hiç kuşkusuz ki 15. yüzyılın en önemli resimli kitabı ve bu önemi, resimli kitapların 15. yüzyıldaki gelişimi bakımından Plotemy'nin (Batlamyus) Geographia'sının ilk matbu baskılarıyla ve Bernard von Breydenbach'ın Perengrinatio in Terram Sanctam'ıyla yarışıyor.

Nuremberg Dünya Tarihi'nin 1500'den önce yayınlanmış en sofistike matbu kitap olduğu söylenebilir. Bu da daha önce olmadığı şekilde metni ve resimleri bütünleştiren farklı grafik mizampajlar kullanılmış olmasından kaynaklanıyor. Ayrıca yine bu kitapla birlikte ilk kez tam sayfa resimler kullanıldı.

 

Sonradan elle renklendirilmiş İstanbul resminin olduğu sayfa.

 

Nasıl bir tarih kitabı?

Nuremberg Dünya Tarihi her ne kadar Rönesans dediğimiz tarihsel dönemde yazılmış da olsa, çok büyük ölçüde ortaçağ evrensel tarih kitaplarının anlatı geleneğini takip eder. Ortaçağ tarih kitapları ise Aziz Augustin'in yaratılışın altı günüyle benzeştirip tarihi altı "Çağ"a bölme geleneğini izleyerek beşerî hadiseleri İncil'in anlatısal ve kronolojik çerçevesi içerisinde ortaya koyarlar. Elbette, böylesi bir çerçeve çok gevşek olabilir. Bu eserlerde hem İncil'de geçen hem de İncil'de yer almayan tarihî olaylar sıklıkla doğal felaketlerin, savaşların, kurulan şehirlerin vesairenin uzun uzadıya anlatılarak konudan uzaklaşılmasıyla kesintiye uğrarlar. Tarih yazımının esnekliğinden dolayı tarih kitabının yazarı veya derleyicisi gerçekte kendini ilgilendiren bir konu üzerine odaklanabiliyordu (örneğin, belli hanedanlıklar veya şehirler üzerine odaklanan hükümdarlık tarihleri vesaire vardı).

Schedel'in ilgileri önceki tarih kitaplarınınkilere göre daha evrenseldi. Ve Nuremberg Dünya Tarihi gerçek anlamda bir ansiklopedi sayılabilir. Ama aynı zamanda bu kitapta Schedel tarafından Almanya ve Batı dünyasının en önemli şehirlerinin derlenmesine özel bir önem verildiği görülmektedir.

 

Kitaptaki resimler

Schedel'in Nuremberg Dünya Tarihi 1800'den fazla tahtabaskı resim içeriyor. Bunlar Michael Wohlgemut (1434–1519) ve üvey oğlu Wilhelm Pleydenwurff (1460–1494) tarafından hazırlandı. Wohlgemut önemli bir ressamdı ve 1486 - 1489 yılları arasında atölyesinde çalışmış olan Albrecht Dürer'in ilk öğretmenlerinden biriydi. Dürer'in Nuremberg Dünya Tarihi'nde yer alan resimlerden bazılarının hazırlanmasına katkıda bulunduğu düşünülüyor.

Kitaptaki resimlerin çoğunluğu çeşitli azizleri, hükümdarları, soyluları ve dönemin rahiplerini resmediyor. Bununla birlikte kitap daha çok bir dizi önde gelen Avrupa şehirlerinin büyük formatlı resimleriyle biliniyor. Bu şehirler arasında Roma, Venedik, Paris, Viyana, Floransa, Cenova, Saltzburg, Crakow, Breslau, Budapeşte, Prag ve İstanbul bulunuyor. Kitapta ayrıca Kudüs ve İskenderiye gibi önemli Orta Doğu şehirlerinin resimleri de yer alıyor.

Öte yandan kitap iki sayfa üzerine yayılmış nefis bir dünya haritası, büyük bir Avrupa haritası birkaç ünlü illüstrasyon içeriyor. Bunlar arasında "Ölümün Dansı" ve Yaratılış'tan ve Son Hüküm'den sahneler var.

 

 

Bu kitabın sonradan renklendirilmiş Latince basımının Bayerische Staatsbibliothek tarafından hazırlanmış online versiyonuna ulaşmak için aşağıdaki Dijital Nuremberg Dünya Tarihi linkine tıklamanız yeterli.