Codex Sinaiticus nedir?

4. yüzyıl ortalarında yazılmış bir İncil olan Codex Sinaiticus, İncil tarihi ve Batı kitap yapım tarihi bakımından çok büyük bir önem taşıyor. Yeni Ahit’in en eski tam kopyasını oluşturan bu elyazması kitabın dili Yunanca. Yeni Ahit özgün yerel lehçeyle karşımıza çıkarken Eski Ahit, ilk Yunanca-konuşan Hıristiyanlar tarafından benimsenen ve Septuagint olarak bilinen versiyonda kaleme alınmış.

 

Codex Sinaiticus’un önemi

Codex Sinaiticus, Yunanca yazılmış Eski ve Yeni Ahit metinlerinin en önemli tanıklarından biri. Kitapta metne çeşitli düzeltmenler tarafından çok sayıda düzeltmeler yapılmış. Hiçbir eski İncil elyazmasının bu kadar düzeltilmiş olmadığı görülüyor. Düzeltmelerin daha çok Eski Ahit bölümünde yoğunlaştığı görülüyor. Bu düzeltmelerin bir kısmı ilk yazıcılar tarafından 4. yüzyılda yapılmış. Ayrıca 12. yüzyıla kadar çeşitli düzeltmelerin yapıldığı görülüyor. Düzeltmeler tek bir harfin düzeltilmesi biçiminde olabildiği gibi cümlelerin eklenmesi biçiminde de düzeltmelere rastlanabiliyor.

Bu düzeltmeler İncil metinlerinin nasıl kopyalandığı, okunduğu ve kullanıldığına ilişkin ışık tutuyor.

4. yüzyılın ortalarında hangi İncil nüshalarının güvenilir kabul edilmesi gerektiği konusunda tam olmasa bile geniş bir uzlaşı vardı. Codex Sinaiticus iki en eski güvenilir kitap derlemesinden birini oluşturuyor. Kitap, İncil’in içeriği ve düzenlenişinin anlaşılması yönünde büyük bir önem taşıyor.

Kitaptaki Yunanca Eski Ahit, İbranice Tevrat’ta bulunmayan ve Protestan geleneğinde Apokri (uydurma) olarak kabul edilen kitaplar içeriyor. Ayrıca Yeni Ahit’e Barnabas Mektubu ve Hermas’ın Çobanı eklenmiş.

Codex Sinaiticus içerisinde yer alan kitapların sıralanışı da dikkat çekiyor: Yeni Ahit’te İbranilere Mektup, Paul’un Selaniklilere İkinci Mektubu’ndan sonra yer alıyor. Öte yandan Resullerin İşleri de Pastoral Mektuplar ile Katolik Mektuplar arasında yer alıyor. Codex Sinaiticus’taki kitapların içeriği ve düzenlenişi İncil’in yapılandırılmasının tarihine ışık tutuyor.

Bu “kutsal kitapları” tek bir kodeks içerisinde toplayabilmek Hıristiyanların bu kitaplar hakkındaki düşünce biçimlerini etkiledi ve bu da doğrudan doğruya, Codex Sinaiticus’ta görülen teknolojik gelişmelere bağlıydı. Parşömeninin kalitesi ve 730 büyük boy yaprağı bir arada tutacak gelişmiş cilt yapısı Codex Sinaiticus’u kitap üretiminde olağanüstü bir örnek kılmakla kalmıyor, bu kitap (Eski ve Yeni Ahit’i içeren) “İncil” konseptini mümkün kılması yönünden de önem taşıyor. Dikkatli bir şekilde planlanmış oluşu, ustalıklı bir şekilde yazılması ve böylesi büyük bir proje için gereken dikkatli editoryal denetimi erken dönem Hıristiyan kitap üretimi konusunda paha biçilmez bir bakış açısı kazandırıyor.

 

 

Kitap hangi tarihte yazıldı?

Codex Sinaiticus genellikle 4. yüzyıla ve bazen de daha kesin bir tarihlemeyle 14. yüzyılın ortalarına tarihlendirilir. Bu tarihleme paleografik analiz olarak bilinen, elyazısı üzerine yapılan çalışmalara dayanıyor.

Eski ve yeni Ahit’ten oluşan İncil’in neredeyse eksiksiz bir diğer elyazması olan Codex Vaticanus da yaklaşık aynı tarihte hazırlanmış. Codex Sinaiticus’tan daha erken tarihli olan kutsal kitap elyazmaları İncil metninin sadece küçük parçalarından oluşuyor.

 

Kitabın içeriği

Günümüze kaldığı kadarıyla Codex Sinaiticus 400’den fazla büyük parşömen yaprağından oluşuyor. Parşömenler 38 cm uzunluğunda ve 34,5 cm genişliğinde.

Metin çok ender görülen bir şekilde dört sütun halinde tanzim edilmiş. Bu da Codex Sinaiticus'u oldukça ilginç kılan özelliklerden biri. Ama Codex Sinaiticus'taki şiir kitapları bu konuda bir istisna oluşturuyor; bunlar geniş iki sütun halinde düzenlenmiş. Codex Sinaiticus'un dar sütunları ona antik bir papirüs tomar görünümü veriyor ve bu da gerçekte bu kitabın bir papirüs tomarından kopyalanmış olabileceği izlenimini veriyor.

Öte yandan, her sütunda 48 satır bulunuyor. Sadece Katolik Mektupları bölümü 47 sütundan oluşuyor.

Kitap yuvarlak majüskül harflerle yazılmış ve zaman zaman apostrof ve cümle sonlarında bulunan noktalar dışında herhangi bir noktalama işareti kullanılmamış.

Kitapta Eski Ahit’in yaklaşık yarısı, Yeni Ahit’in bütünü ve çağdaş İncillerde bulunmayan iki eski Hıristiyan metni yer alıyor. Elyazmasının birinci kısmının çoğu (Genesis’ten 1. Tarih’e kadar olan bölümün çoğu) kopmuş durumda ve kaybolduğu düşünülüyor. 

Codex Sinaiticus’un Eski Ahit bölümünde, birçok Protestan mezhebinin Apokrifa bölümüne koyduğu kitaplar yer alıyor. Codex Sinaiticus’un günümüze ulaşan kısmındaki bölümler şunlar: Ezra, Tobit, Judit, Makabi, Bilgelik Kitabı, Sirak. Öte yandan Yeni Ahit bölümündeki kitapların sayısı Batı’daki modern İnciller’le aynı ama sıraları değişik. Yeni Ahit’te İbranilere Mektup, Paul’un Selaniklilere İkinci Mektubu’ndan sonra yer alıyor. Öte yandan Resullerin İşleri de Pastoral Mektuplar ile Katolik Mektuplar arasında yer alıyor.

Ayrıca kitapta Havari Barnabas’ın bir mektubu ve Romalı yazar Hermas’ın 2. yüzyılın başlarında kaleme aldığı Çoban’ı bulunuyor. 

 

 

Kitap nasıl yazıldı?
Codex Sinaiticus birden fazla yazıcı tarafından yazıldı. 19. yüzyılda Constantine Tischendorf kitap üzerinde yaptığı incelemelerde yazıcı sayısının dört olduğu sonucuna vardı. Daha sonraki araştırmalar yazıcı sayısının üç olduğunu ama bir dördüncünün olabilmesinin de muhtemel olduğunu gösteriyordu. Yine herbir yazıcının, sıklıkla fonetik olarak yazdıkları ünlü harfleri yazmada kendilerine özgü bir tarzları vardı.

 

Kitabın Tarihi

Codex Sinaiticus’a bu isim, kitabın uzun yüzyıllar boyu Sina Dağı’nın eteklerindeki Yunan Ortodoks Kilisesine bağlı Saint Catherine Manastırında saklanmış olması dolayısıyla veriliyor.   Bu elyazmasının yaprakları üç ayrı zamanda —1844, 1853 ve 1859 yıllarında— Constantine Tischendorf tarafından alınarak Rusya’ya götürüldü. Kitabın günümüze kalan ve 347 yapraktan oluşan ana bölümü 1933 yılında British Museum tarafından Sovyet hükümetinden satın alındı. Öte yandan kitabın 43 yaprağı Leipzig’deki Üniversite Kütüphanesi’nde ve 6 yaprağının parçaları St. Petersburg’daki Ulusal Kütüphane’de bulunuyor. Ayrıca, kitabın 12 yaprağı ve 40 fragmanı 1975 yılında Saint Catherine Manastırı'nda bulundu.

 

Sina Dağı eteklerinde bulunan ve uzun yüzyıllar boyu Codex Sinaiticus'a ev sahipliği yapan Saint Catherine Manastırı