Kells Kitabı, Latince bir resimli elyazması İncil. Bu elyazması M.S. 800 veya biraz öncesinde Kelt kökenli Hıristiyan rahipler tarafından hazırlandı. Batı kaligrafisinin bir şaheseri olan bu elyazması Keltik Hıristiyan resimleme sanatının zirve noktasını temsil ediyor.
 

ells Kitabı, Aziz Jerome'nin M.S. 384 yılında tamamladığı Vulgate İncili'ne dayanılarak Latince yazılmış dört İncili içeriyor. Bunun yanısıra, Vetus Latina olarak bilinen daha önceki bir Latince İncil'den çeşitli pasajlar da içeriyor. İncil metinlerinin önünde, çoğu İbranice isimlerin etimolojileri (ki bunlardan sadece bir sayfası günümüze ulaşmış bulunuyor); kanon tabloları (yani, Cesarea'lı Eusebius'un dördüncü yüzyılda derlediği, iki ya da daha fazla İncil yazarında ortak olan İncil pasajlarını gösteren tablolar), İncil mesellerinin özetleri (Breves causae) ve İncil yazarlarını karakterize eden önsözler (Argumenta) yer alıyor.

Kitap vellum (dana derisinden hazırlanmış iyi kalite parşömen) üzerine insular majiskül olarak bilinen yazıyla kaleme alınmış. Kitap 340 yapraktan oluşuyor. Folyolar günümüzde yaklaşık olarak 33 x 25,5 cm ebadında. Ama ondokuzuncu yüzyılda yeniden ciltlenirken yapraklar epey bir traşlanmışlar ve kenarları da yaldızlanmış. Orijinal haliyle tek bir cilt olan Kells Kitabı 1953 yılında dört cilt halinde ciltlenmiş. Kitabın metin alanı ise yaklaşık 25 x 17 cm ebadında. Her metin sayfasında 16 ila 18 satır yer alıyor.

Elyazmasının yaşına rağmen oldukça iyi bir durumda olduğu söylenebilirse de birçok sayfadaki incelikli çizimler sürtünmeden dolayı biraz hasar görmüş durumda. Öte yandan, yüzyıllar içerisinde orijinal elyazmasından yaklaşık 30 folyonun kaybolduğu düşünülüyor. Yapılan tahmin metindeki boşluklara ve kimi temel illüstrasyonların yokluğuna dayanıyor.

Süslemeler

Kells Elyazmasının ünü büyük ölçüde süslemelerinden geliyor. Kitaptaki resimler ve süslemeler diğer Keltik Yeni Ahitlere göre daha abartılı ve karmaşık. Kitabın sayfalarında, önceden rastlanmayan bir şekilde incelikli süslemeler bulunuyor ve bunlardan on tanesinde tam sayfa resimler, süslü baş-harflerle canlı bir görünüme sahip metin sayfaları ve metin içi minyatürler yer alıyor. Süslemeler geleneksel Hıristiyan ikonografisiyle Kelt sanatına özgü bezemeli sarmal motifleri bir araya getiriyor. İnsan, hayvan ve efsanevî yaratık figürleriyle birlikte keltik düğümler ve canlı renklerdeki örgülü örüntüler elyazması sayfalarına canlılık katıyor. Kitapta İsa'nın yüzü, haç, komünyon ve diriliş sembolleri (aslan, tavus ve yılan) gibi imgeler tekrarlanarak kullanılıyor. Kimi imgeler metni imliyor: "dicit" (o dedi ki) sözcüğü sıklıkla, pençeleri ağızlarına işaret eden hayvanlarla birlikte yer alıyor.

Kells kitabının resimlemeleri günümüze kalan diğer Keltik İncil Elyazmalarından çok daha fazla. Kitaptan on tam sayfa resim günümüze gelmiş bulunuyor. Bunlardan ikisi İncil yazıcılarının portrelerinden, üçü İncil yazıcılarını sembolize eden resimlerden, bir ara sayfadan, Meryem ve çocuk İsa minyatüründen, İsa'nın tahta çıkışından, İsa'nın Tutuklanışı veİsa'nın Ayartılışı minyatürlerinden oluşuyor. Öte yandan 13 tam sayfa süslemeli metin herbir İncil'in ilk birkaç kelimesini içeriyor. 10 sayfa tutan kanon tablolarının sekizi oldukça bezemeli. Çok büyük ihtimalle bugün kaybolmuş olan başka minyatür ve bezemeli metin sayfaları da vardı.

Metnin transkripsiyonu ise epey dikkatsiz bir şekilde yapılmış. Çoğu kez göz atlaması yüzünden harflerin ve tüm sözcüklerin atlandığı görülüyor. Dahası folyo 218'in sol tarafında zaten yazılmış olan metin folyo 219'un sağ tarafında tekrar ediyor. Böylesi bir dikkatsizlik, kitabın çok şatafatlı oluşuyla ele alındığında, bu kitabın gündelik kullanım için değil, özel litürjik etkinliklerde törensel kullanımlar için tasarlandığı düşüncesini güçlendiriyor.

Yazıcılar ve Sanatçılar

Bezenmiş sayfalar görünüşe göre üç ayrı sanatçı tarafından yapılmış. Metinler ise dört farklı yazıcı tarafından kopyalanmış ve yazılarda demir-mazı mürekkebi kullanılmış. Manastır yazıevi tarzı içerisinde çalışmakla birlikte herbirinin kendine özgü bir karakteri ve tarzı var. Bunlardan biri, örneğin, sadece metinden sorumluydu ve ayetlerin başındaki harflerin süslemesini bir sanatçıya bırakma alışkanlığındaydı. Tarih olarak sonradan ekibe katılmış olduğunu düşünebileceğimiz bir diğeri ise metin için kırmızı, mor ve sarı gibi parlak renkler kullanmaktan ve boş yerleri belli pasajların tekrarıyla doldurmaktan hoşlanıyordu. Yazıcılarla sanatçıların ne ölçüde aynı olduğu ve özgün bezeme programına ne ölçüde uyulduğu elyazması hakkında cevabı verilmemiş temel sorular arasında yer alıyor.

Hazırlanması en az birkaç yıl sürmüş olduğu düşünülen elyazması ne var ki hiçbir zaman tamamlanamamış. Bazı sayfaların süslemeleri sadece taslak olarak duruyor.

Renkler

Kitapta çok sayıda renk kullanıldığı görülüyor. Bunlardan en dikkat çekici olanı lapis lazuli'den elde edilen mavi renk. Lapis lazuli'nin tek kaynağı Afganistan'dı ve Orta Doğu üzerinden Avrupa'ya getiriliyordu. Diğer maviler Kuzey Avrupa'da bulunan çivit veya çivitotundan elde ediliyordu. Son derece zehirli olan ve bu yüzden de dikkatli bir şekilde kullanılması gereken opriment (yani zırnık da denen sarı arsenik sülfür) canlı sarı renk elde etmek için kullanılmış.

Kırmızılar kırmızı kurşundan veya tanılanması güç organik kaynaklardan elde edilmiş. Nemle reaksiyona giren bakır yeşili bir dizi folyoda vellum'un delinmesine sebep olmuş. Beyazlar için beyaz kurşun veya tebeşir kullanılmış. Sanatçılar taban katmanının üzerine üç kat renk sürme tekniğini kullanmışlar. Bu şekilde elde ettikleri rölyef etkisi, ondokuzuncu yüzyılda düzleştirme amacıyla yaprakların ıslatılması sonucunda büyük ölçüde kaybolmuş. Ve bu yüzden de elyazmasının ortaçağdaki ihtişamı ancak kısmen değerlendirilebiliyor.

Kitabın Tarihi

Kells Kitabı'nın ne zaman ve nerede yazıldığı büyük bir tartışma konusu. Çoğunluğun görüşü elyazmasının Iona (Argyllshire) yazıevinde yazıldığı yönünde, ama Northumbria Pictland'da kaleme alındığı da iddia ediliyor. M.S. 561'de St. Colum Cille tarafından batı İskoçya'da Mull açıklarında bir ada olan Iona'da kurulan bir manastır geniş bir manastır konfederasyonunun merkezi haline geldi. 806 yılında adaya yönelik bir Viking saldırısında 68 keşiş öldü ve geri kalanlar Kells'teki yeni bir manastıra sığındılar ve uzun yıllar boyunca bu iki manastır tek bir cemaat olarak yönetildi. Kells Kitabı 800 yılına yakın bir tarihte yazılmış olmalıdır, ama kitabın Iona'da mı yoksa Kells'te mi yazıldığına ilişkin bir bilgi yoktur.

Kells kitabı Ortaçağlar boyunca Kells'te kaldı. İrlanda'daki 1641 ayaklanması sırasında Kells'teki kilise yıkıldı ve 1653 yılında kitap Kells yöneticisi Charles Lambart tarafından kitabın güvenliğini sağlamak için Dublin'e gönderildi. Birkaç yıl içerisinde de Dublin Üniversitesi'ne bağlı Trinity College'a ulaştı. Ondokuzuncu yüzyılın ortalarından beri Trinity College'daki Eski Kütüphane'de sergileniyor ve günümüzde her yıl 500 binden fazla insan tarafından ziyaret ediliyor.

 

Resim Sayfaları
Kanon Tablosu VI, VII, VIII
 
Meryem ve İsa
 
Matta İncili'ne Önsözün (Breves causae) İlk Sayfası
 
Dört İncil Yazıcısı'nın Sembolleri
 
Matta I - "Christi autem generatio sic erat"
 
İsa'nın Tahta Çıkışı
 
İsa'nın Tutuklanışı
 
Tunc Dicit illis Ihs omnes nos scan
 
Tunc crucifixerant Xpi cum eo duos latrones
 
Markos I - "Initium Evangelii Ihu"
 
Markos I - "Initium Evangelii Ihu" - Detay
 
Markos XV - "Erat autem hora tercia"
 
İki İncil Yazıcısı'nın Sembolleri
 
İsa'nın Ayartılması
 
Lukas XXIV - "Una autem sabbati ualde de lu"
 
Dört İncil Yazıcısı'nın Sembolleri
 
 
Metin Sayfaları
Folyo 309 / ön - Yuhanna İncilinden bir metin
 
Folyo 200 / ön - Lukas'ın İsa Şeceresi
 
Folyo 40 / arka - Müjdeler
 
Folyo 19 / arka - Yuhanna İnciline Önsözün (Breves causae) başı