Şahname yani "Şahlar Kitabı" kafiyeli 50 bin beyitiyle dünya edebiyatının en hacimli destanlarından biri. Bu destan eski İran şahlarının tarihini mitik başlangıçlardan 651 yılındaki Arap fethine kadar anlatıyor.

Ebul Kasım Firdevsi (935–1020) 1010 yılında tamamladığı bu yapıtı 10. yüzyılda İran'ın doğusu ve günümüzdeki Afganistan üzerinde egemenlik sağlayan Gazneli Mahmud'a (r. 998–1030) adadı. Firdevsi'nin gözünde Gazneli Mahmud hanedan çekişmelerine son vermek ve ülkeyi yeniden birleştirmek için uzun zamandır beklenen kişiydi. Bu yüzden Gazneli Mahmud İran'ın geçmişteki görkemini ortaya koyan Şahname'yi kendisine adamak için ideal bir hükümdardı.

Ne var ki Gazneli Mahmud bu yapıt karşısında pek de heyecanlanmadı ve Firdevsi'ye hiç de cömert davranmadı. Bazı kaynaklara göre yoksul ve hasta Firdevsi ölmeden önce, bu yapıt için aldığı az miktardaki para için duyduğu hayal kırıklığını, sultanı sert bir şekilde hicvederek dile getirdi.

Firdevsi Pers İmparatorluğu'nun yıkılmasından ve ülkenin Araplar ve Türkler tarafından yönetilmesinden büyük bir üzüntü duyuyordu. Şahname İran'ın eski görkemli günlerinin hatırasını koruma ve bunu yeni kuşaklara aktarma yolunda bir çabaydı. Firdevsi her ne kadar Müslüman olsa da, Şahname'si belli belli bir ölçüde Arap ve Türk karşıtlığı eğilimine sahiptir.

İran'ı yöneten bütün şahlar tarafından Şahname'nin yeni nüshaları yaptırıldı. Bunlar genellikle süslü bir şekilde resimlenmiş oluyordu.

Şah Tahmasp Şahname'si

1524–1576 yılları arasında hükümdarlık yapan Şah Tahmasp'ın "Şahname-i Şahi" olarak da bilinen Şahname'si en güzel resimlenmiş Şahname nüshası olarak bilinmektedir. Resimli bir kitap için çok büyük olan sayfaları (yaklaşık olarak 48 x 32 cm) ince bir kağıttan yapılmıştır. Sayfalarda yaldız serpiştirilmiş geniş çerçeveler içerisinde resimler yer almaktadır. 759 folyodan oluşan metinler nastalik hattıyla yazılmıştır ve kitap içerisinde 258 sayfa resimlendirilmiştir. Bunlar çok kaliteli ve sanatsal özgünlüğe sahip resimlerdir.

Bu kitap Safevi hanedanının (1501–1736) ilk başkenti olan Tebriz'deki saray atölyesinde hazırlandı. Ve Sultan Muhammed, Mir Musavvir ve Aka Mirak gibi dönemin en ünlü sanatçılarının iki kuşak boyunca çalışmasıyla tamamlandı. Kitabın hazırlanmasına 1520'lerin başlarında, muhtemelen Şah İsmail'in döneminde başlandı ve Şah Tahmasp döneminde yirmi yılı aşkın bir süre üzerine çalışılması sürdürüldü.

 

 

Keyhüsrev Giv tarafından bulunuyor

 

Behram Gur canavarı öldürüyor

 

Yezdigird tahta çıkıyor

 

Melek Suruş Perviz'i zor bir durumdan kurtarıyor

 

Rudaba, saçlarından yukarı tırmanmak için ip yapıyor

 

Siyavuş, Afrasiyab'ın önünde çevgan oyunu oynuyor

 

Zal, Mihrab'ın eviyle ilgili olarak Sam'ın niyetini anlamaya çalışıyor

 

Keyhüsrev atı Bihrad'a ilk kez biniyor

 

Bizhan, Manizeh'in sütaannesi aracılığıyla davet alıyor

 

Behram, Rivniz'in tacını geri alıyor

 

İçki sarhoşu İranlıların kampına geceleyin saldırılıyor