Kitlesel ölümlere neden olan veba salgınları Avrupa sanatında yeni bir temanın doğmasına yol açtı: Ölüm'ün zaferi. Yaşlı Pieter Bruegel'in 1562'de bu temayı kullanarak yaptığı bu resim dünyanın sonunu betimliyor. Bruegel'in bu resimde, o günlerde popüler olan ve insanları ölüme götüren iskeletleri gösteren Danse Macabre, yani Danseden İskeletler motifini kullandığı görülüyor.

Burada, ölüm her yanı kuşatmıştır. Uzaktaki gökyüzü tepelerin arkasından yükselen cehennemî ateşlerin dumanıyla kararmıştır ve denizdeki gemiler birer enkaz yığınına dönüşmüştür. Ağaçlar ve otlar kuruyup gitmiştir. Bir iskeletler ordusu dehşet içinde kaçışan veya beyhude bir şekilde karşı durmaya çalışan insanların üzerine yürümektedir. İskeletlerin insanları çeşitli biçimlerde öldürdüğü görülmektedir: gırtlaklarını keserek (ön orta), asarak (arka), suda boğarak, kayalardan aşağı atarak... Kafası kesilmekte olan bir adam elleri bağlanmış bir şekilde boş yere merhamet dilenmektedir. Resmin hiçbir yerinde tek bir kurtuluş umudu bile yoktur. İskeletler dünyanın sonunun geldiğini haykıran çanı çalmaktadır, artık umut kalmamıştır.

Önplanda iskeletler bir araba dolusu kafatası taşıyor. Aç bir köpek bir bebeğin yüzünü dişliyor. Sıska bir atın üzerine binmiş bir iskelet insanları elindeki orakla biçerken, korkuyla kaçışan insanlar kapağı açılmış bir tünelden içeri doğru giriyorlar. Ne var ki, tünelin kapısını açık tutan düzenekten de anlaşılacağı gibi bu bir tuzaktır. Resim açık bir şekilde bütün farklı toplumsal katmanlardan insanları betimlemektedir. Köylüler, askerler, soylu hanımefendiler, hatta bir kardinal ve bir kral ayrım gözetmeksizin ölümün pençesine düşmektedir. Ölüm durdurulamaz bir şekilde ilerlerken, zenginle yoksul, iyi ve günahkâr, erkek ve kadın ayrımı yapmamaktadır.

Ama böylesi trajik bir resimde bile Bruegel'in ironisi hemen göze çarpıyor. Paralarını çalan iskelete çaresizce bakan krala bir diğer iskelet dalga geçercesine kum saatini göstermektedir: Vakit gelmiştir! (önde sağda). Bir diğer iskelet kadınlardan birine yemek ziyafeti olarak tabak içerisinde bir kurukafa sunmaktadır (soldaki beyaz masanın sol arkasında). Bu kıyamet sahnesinden habersiz bir çift sevgili aşk şarkılarını söylemeyi sürdürmektedir. Ama ölüm onlara acı bir ironiyle, elindeki müzik aletiyle arkadan habersizce yaklaşmaktadır. Sanki, onların da ölümüyle iş tamamlanmış, dünyanın kıyameti tamamlanmış olacaktır...


Künye: Pieter Bruegel (1525 - 1569),Ölümün Zaferi, 1562, ahşap pano üzerine yağlıboya, 117 x 162 cm, Prado Müzesi, Madrid, İspanya.