Pop Art

 

Pop art, sıradan nesnelerin —örneğin çizgi romanların, çorba kutularının, yol işaretlerinin ve hamburgerlerin— konu olarak kullanıldığı ve sıklıkla eserin içerisine fiziksel olarak dahil edildiği bir sanat akımı. Pop art 1950'lerin sonunda ve 1960'larda İngiltere ve Amerika'da ortaya çıkan bir sanat akımıydı. Ona "Pop art" ismini İngiliz sanat eleştirmeni Lawrence Alloway verdi. Bu terimi kullanarak, bu akım içerisinde yer alan resim ve heykellerde kullanılan görsel unsurların aleladeliğine göndermede bulunuyordu.

Pop art sanatçılarının ayırıcı niteliği, çağdaş yaşam üzerinde güçlü bir etkisi olan popüler kültürün bütün yönlerini ayrım gözetmeksizin resmediyor oluşlarıdır. Kullandıkları görsel unsurlar televizyonlardan, çizgi romanlardan, sinema dergilerinden ve her türlü reklâmdan alınıyordu. Bu görsel unsurlar kesin ve objektif bir şekilde, herhangi bir övgü veya yergi sözkonusu olmaksızın büyük bir doğrudanlıkla ve ödünç alındıkları medyanın kullandığı ticarî teknikler kullanılarak gösteriliyordu.

Pop art, son derece kişisel olan Soyut Ekspresyonizm'in Birleşik Devletler ve Avrupa'daki egemenliğinden sonra, daha nesnel ve evrensel olarak kabul edilebilir bir sanat formuna dönüş girişimini temsil etti. Aynı zamanda hem geçmişteki "yüksek sanat"ın yüceliğini ve hem de diğer çağdaş avangart sanatların özentilerini reddediyordu.

Pop art, belli bir toplumsal durumu yakından yansıtmasıyla ve kolaylıkla anlaşılır imgelerinin kitle iletişim araçları tarafından hemen kullanılmasından dolayı bir kültürel olgu haline geldi. Pop art'ı eleştirenler her ne kadar onu bayağı, sansasyonel, estetikten yoksun ve bir şaka olarak betimledilerse de yandaşları Pop art'ı, eksperler ile eğitimsiz izleyicileri bir araya getiriyor olmasıyla, demokratik ve ayrımcılık yapmayan bir sanat olarak gördüler.

Pop art, Dada akımının bir uzantısıydı ve bu akım 1920'lerde o dönemdeki Paris sanatının ciddiyetini ve daha geniş bir çerçevede Avrupa'ya savaşı getiren siyasi ve kültürel durumu alaya alan nihilistik bir hareketti. Dada hareketinin Birleşik Devletler'deki öncüsü olan ve kendi dönemindeki seri üretimi yapılan nesneleri yücelterek sanat ve yaşam arasındaki mesafeyi daraltmaya çalışan Marcel Duchamp Pop art gelişiminde en etkili kişi oldu. Pop art'ı etkileyen diğer 20. yüzyıl sanatçıları Stuart Davis, Gerard Murphy ve Fernand Léger'di. Bütün bu sanatçılar tablolarında seri üretimi ve endüstriyel makina çağının ticarî materyallerini resmettiler. Pop sanatçılarının doğrudan öncüleri ise Amerikalı sanatçılar Jasper Johns, Larry Rivers ve Robert Rauschenberg oldu. Bu sanatçılar 1950'lerde, her ne kadar resimsel ve ifadeci bir teknikle de olsa, bayraklar, bira kutuları ve diğer benzeri nesneleri resmettiler.

Pop art bazı sanatçıların yapıtlarında çok çarpıcı biçimler aldı: Roy Lichtenstein'ın ticarî basımın tram noktacıkları ve düz renkleriyle stilize edilmiş olan resimli roman reprodüksiyonları; Andy Warhol'un özenli bir şekilde birebir resimlemeleri ve çorba-kutusu etiketlerinin, sabun kartonlarının ve gazoz şişelerinin serigrafi baskıları; Claes Oldenburg'un yumuşak plastik kullanarak yaptığı banyo aksesuarları, daktilolar ve dev hamburgerler gibi nesne heykelleri; Tom Wesselman'ın "Büyük Amerikan Çıplakları," yüzü olmayan seks sembollerinin düz, doğrudan resimleri; ve George Segal'ın gerçek ortamlara yerleştirilen insan-boyunda ve alçı dökümüyle oluşturulan figürlerinin yer aldığı konstrüksiyonları...

Pop art sanatçılarının çoğu yapıtlarında kişisellikten uzak bir tutumun peşinde oldular. Ne var ki, Pop art'ın bazı örnekleri inceden inceye bir toplumsal eleştiri içerir. Örneğin, Oldenburg'un sarkık ve gevşek nesnelerinin ve Warhol'un aynı banal imgenin tekdüze tekrarlarının yadsınamaz bir biçimde rahatsız edici bir etkisi vardır. Ve pop art'ın bazı örnekleri, tıpkı Segal'ın gizemli ve kasvetli yapıtları açık bir biçimde dışavurumcudur.

Pop art halk tarafından ciddiye alınmadı ama Batılı ülkelerin yüksek teknolojiye sahip, kitle iletişim araçlarının yönlendirdiği Batı toplumlarına uygun düşen bir sanat biçimi olarak eleştirel bir kabul gördü.

Pop art akımının temsilcileri arasında şu isimler sayılabilir:

Amerikalı sanatçılar: Roy Lichtenstein, Andy Warhol, Claes Oldenburg, Tom Wesselman, James Rosenquist ve Robert Indiana;

İngiliz sanatçılar: David Hockney, Eduardo Paolozzi, Richard Hamilton, Tom Phillips, Allen Jones ve Peter Blake...