Bazalt sütunlar kalın bir lav akıntısının soğuyarak büzüşmesi ve bu büzüşme sırasında çatlakların oluşmasıyla ortaya çıkar. Lav akıntısı dikey yönde kırılmaksızın büzüşebilir. Ama yatay yönde büzüşürken kırıklar oluşur. Lav akıntısı üzerinde oluşan kırıklar ağı ile sütunlar ortaya çıkar. Bu sütunlar daha çok altıgen olmakla birlikte, sayısı üçten onikiye kadar değişen çokgen bazalt sütunlar görülebilmektedir.

Lav akıntısının soğuyarak büzüşmesi yüzeyde başlar ve bu büzüşme aşağı doğru gelişir. Bu da gitgide daha uzun sütunların oluşumuyla sonuçlanır. Bazalt lav akışının kalınlığına bağlı olarak bu sütunların uzunluğu metrelerce olabilir. Wyoming'deki Şeytan Kulesi'nde (Devil's Tower) olduğu gibi bazalt sütunların uzunluğu 100 metreyi bulabilir ama bu istisnai bir yüksekliktir.

Sütunların genişliği ise lav akıntısının soğuma hızına bağlıdır. Çok hızlı bir soğuma süreci 1 cm çapa kadar çok küçük sütunların oluşmasına neden olur. Soğuma hızı yavaşladıkça ise sütunların genişliği artar.

Dünyada yaygın olarak görülen bazalt sütunlarından en ünlü olanları şunlardır:

- Giant's Causeway, Kuzey İrlanda

- Devil's Postpile, Kaliforniya

- Narooma Basalt, Narooma, New South Wales, Avustralya

- Samson's Ribs, İskoçya

- Staffa, İskoçya

- Devil's Tower, Wyoming

- Pwisehn Malek, Pohnpei, Mikronezya

Anadolu'da ise en güzel bazalt sütunlara Gerede ile Kızılcahamam arasında ve Boyabat civarında rastlanmaktadır.

Yukarıdaki fotoğrafta, Kuzey İrlanda'daki "Giant's Causeway" olarak bilinen bazalt sütunlar görülüyor.